ბესო უზნაძე

ბესო უზნაძე დაიბადა 1968 წელს, თბილისში. ამჟამად დიდ ბრიტანეთში, ლონდონში ცხოვრობს და მუშაობს. მას წარადგენს ქართული ონლაინ გალერეა ფროჯექთ ართ ბითი, რომელთან ერთადაც, უზნაძე ცოტა ხნის წინ, ლონდონის სააჩი გალერეაში გამართული სტარტის ხელოვნების ბაზრობაზე იყო წარდგენილი. მისი ნამუშევრები ნაჩვენებია მსოფლიოს წამყვან გალერეებში, როგორიცაა ლონდონის ნაციონალური პორტრეტის გალერეა. ხელოვნებათმცოდნე ელენე აბაშიძე ესაუბრა ბესოს მის შემოქმედებაზე, განსაკუთრებით კი მის ბოლო სერიაზე.

შენს ბოლო სერიაზე გკითხავ. ბოლო ორი წელია, რაც ფოტოგრაფიიდან აპროპრიაციის მეთოდით, კოლაჟზე მუშაობაზე გადახვედი. პირველ რიგში, შენ რა სახელს არქმევ ამ მეთოდს?

`მიქსდ მედიას” ვეძახი (შერეული მედია). ტილოს ამონაბეჭდზე ზემოდან ვხატავ. ვიყენებ მელანს, ფანქარს, ტუშს, აკრილს. მაინც ყველაზე ხშირად ზეთის საღებავს. მომწონს, როდესაც სხვადასხვა ფაქტურა ერთ ზედაპირზეა თავმოყრილი.

საიდან მოდის ეს ტენდენცია? მახსოვს, როცა ლონდონში დაიწყე შენს ფოტოებზე ზეთის საღებავის გადატანა და, ზოგადად, კოლაჟის პრინციპით მუშაობა. რამ გამოიწვია შენი გადასვლა ფოტოგრაფიიდან კოლაჟზე?

პირველ რიგში, ეს ზემოდან გადახატვის სურვილი გამოიწვია იმან, რომ გამიჩნდა სურვილი, ამონაბეჭდებს რაც შეიძლება ხანგრძლივი სიცოცხლე ჰქონოდათ. გამიჩნდა კითხვა, თუ რამდენ ხანს გასტანს ამონაბეჭდზე ფერი და ამაზე პასუხი ვერ მივიღე. მინდოდა, რომ ზედაპირი მელნის გახუნებისგან დამეცვა. აქედან გაჩნდა ზემოდან ხატვის იდეა.

ასევე, ხშირად მქონდა პრობლემა, რომ ზუსტად ის ფერი მიმეღო ამონაბეჭდზე, რომელსაც კომპიუტერში, სურათის ციფრულ ვერსიაზე ვხედავდი. ამ მიზეზებით დავიწყე ფოტოების შეფერადება, ზემოდან გადახატვა, ფერებისთვის ინტენსივობის მინიჭება თუ სხვა მანიპულაცია. ბევრი ვერსია ვცადე და ბოლოს მივაკვლიე ტილოს, სადაც თითქოს იმ სრულყოფილებას მივაღწიე, რომელსაც ვეძებდი. საერთოდ დავაკვირდი, რომ ტილოზე ამონაბეჭდი თითქოს უფრო `მკვდარია”, ვიდრე ის ნამუშევარი, რომელზეც შემდგომ ვხატავ.

ვინმე კონკრეტული ხელოვანი ხომ არ გახსენდება, როგორც გავლენის წყარო?

ჯორჯია ო’კიფი, ვასილი კანდინსკი, დავით კაკაბაძე, არტურ დავი, პაულ კლე, ჟან ჰელონი, ჟან არპი, ჯოქ მაქდონალდი, ანრი მატისი, ჰილმა აფ კლინტი, ჯექსონ პოლოკი, საერთოდ აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმი, ლი კრასნერი, ჟან მიტჩელი, საი თომბლი, სემ ფრენსისი…

თანამედროვე ქართველ ფოტოგრაფებს მანიპულაციის, სხვადასხვა ხერხის გამოყენების ტენდენციას ვამჩნევ. როგორ ფიქრობ, დღეს ფოტოგრაფიას ჭირდება მეტი, ვიდრე მხოლოდ ის საშუალებები, რასაც თავად მედიუმი გთავაზობს?

შეიძლება ფოტოგრაფიას კი არა, მე მჭირდება მეტი. შეიძლება მე ვარ სულ ახლის ძიებაში. თუმცა არ მგონია, რომ რაიმე ახალს ან ისეთს ვაკეთებდე, რაც აქამდე სხვას არ გაუკეთებია. ორი ან სამი ფოტონამუშევრით ერთის მიღება მინდოდა.

ინტუიციურად მუშაობ?

კი, აბსოლუტურად ინტუიციურად. ფოტო თავად ატარებს დროს თავის თავში. ამ ჩემთვის ახალი მეთოდით თითქოს რეალობას მოწყვეტილი ხარ და არარეულურ წარმოსახვით სამყაროში გადადიხარ. როდესაც მუშაობას ვიწყებ, ბუნდოვანი წარმოდგენაც არ მაქვს, რა გამოვა აქედან, თამაშივით გამოდის. მივყვები ფერს, კონტრასტს, ვაძლევ გამჭვირვალობას და მერე ერთმანეთს ვადებ. თვითონ პროცესი იმდენად საინტერესოა და უსასრულოდ გრძელდება.. მილიმეტრებში ხდება ეს მუშაობა. როგორც კი ფერს დაამატებ ან გამოაკლებ, ყველაფერი ისევ იცვლება.მხოლოდ პროცესის დასრულების შემდეგ ვხედავ, რა შეიძლება გამოვიდეს აქედან. მანამდე წარმოდგენა არ მაქვს.

შენს ბოლო სერიებში თითქმის აბსტრაქციამდეა მიყვანილი გამოსახულება.

კი, უფრო აბსტრაქციისკენ მივდივარ. ვფიქრობ, რომ ჯერ კიდევ გამოხატვის ფორმას ვეძებ.

ყველა ჩემი ნამუშევარი ავტობიოგრაფიულია და აქედან გამომდინარე, ძალიან პერსონალური. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ყოველთვის ვყვები ამბავს ჩემი თავისა და ჩემი გარემოს შესახებ. მაგალითად, ჩემი ბოლო ყვავილების სერია ჩემს ოჯახს და დედაჩემის ხსოვნას მიეძღვნა.

ამ სერიას წინ უსწრებს ერთი ისტორია; ერთ ღამეს ლონდონში, ჩემი სახლის ეზოში გამოვედი. ეზოს მებაღე უვლის. ეზოში ყვავილები დავინახე ღამე და ფოტო გადავუღე. ისეთი დრამატული იყო ამ ყვავილების ფორმა სურათზე – ეს თან ცოცხალი იყო, თან მკვდარი, რადგან უკვე გამოსახულებაზე ნატიურმორტად ქცეულიყო.

ჩემს ოჯახში დიდი ტრაგედია დატრიალდა, რის შემდეგაც მივუბრუნდი ამ ყვავილებს. დავიწყე ყვავილების აშენება და ხანგრძლივი პროცესის შემდეგ, ამ ფორმამდე მივედი. როცა ყველაფერი დასრულდა, მივხვდი, რომ დედაჩემს ეძღვნებოდა.
როდესაც ეს სერია გალერეა ფროჯექთ ართ ბითთან ერთად, სტარტის ხელოვნების ბაზრობაზე სააჩი გალერეაში გამოვფინე, ერთი უცნობი მაყურებლისგან ასეთი კომენტარი მივიღე – რომ რამდენადაც ლამაზი და სასიამოვნო საყურებელია შენი სერია, იმდენად დიდი სევდის მატარებელიაო. ეს დიდ კომპლიმენტად ჩავთვალე, რადგან სწორედ ესაა ჩემი მიზანიც: სილამაზე ისე გავაზიარო, რომ ის შინაარსის მატარებელი იყოს. დაახლოებით იგივე რეაქცია იყო ხოლმე ჩემს პორტრეტებზე, მეუბნებოდნენ, რომ რაც უფრო დიდხანს უყურებდნენ, მით უფრო ითრევდა გამოსახულება მაყურებელს. ასე იწყებოდა დიალოგი მაყრებელსა და იმიჯს შორის. ჩემთვის ამ ყვავილების სერიასაც იგივე მაგიური ძალა აქვს. ეს, ალბათ, იმიტომ, რომ ემოციას გამოსცემს; იმ ემოციას, რომელიც დაუზოგავად ჩავდე მასში. ეტყობა, რაღაც დიდი ძვრები უნდა მოხდეს, რომ მუშაობა დავიწყო. ეს ან ტრაგედიაა ან კი პირიქით, შეყვარებული უნდა იყო. ეს არის ის მოტივაცია და ძალა, რაც ჩემს შემოქმედებას მიუძღვება წინ.

საერთოდ, პირველ რიგში, ჩემთვის შექმნის პროცესია საინტერესო, რომელიც აღმაფრენისგან და დაცემისგან შედგება.

ესაა შექმნის პროცესი, რომელიც სოციალური ცხოვრებისგან უფრო იზოლირებულს გხდის; მარტო ხარ, მაგრამ მარტო არ ხარ; საერთოდ არ იწყენ და არც არავინ გინდა. ხანდახან დროში ეს იმდენად იწელება, რომ შეიძლება თვეები გავიდეს, რომ არავინ ნახო და მთლიანად შემოქმედებით პროცესში იყო ჩართული. ნამდვილი საოცრებაა იმის აღმოჩენა, რომ ფოტო შევქმენი – ეს ფოტო ზუსტად ორი წუთის წინ არ არსებობდა და უცებ გაჩნდა. ვიაზრებ, რომ ჩემი ცხოვრების რამდენი დრო დამრჩა და რამდენი ასეთი ფოტოს შექმნა შემიძლია.

რა ადგილი უჭირავს შენთვის სილამაზეს?

ძალიან მნიშვნელოვანია. ჩემი ნამუშევარი აუცილებლად უნდა იყოს ლამაზი, მაგრამ ეს არ ნიშნავს დეკორატიულს. ნამუშევარმა უნდა დაგაფიქროს – სევდა უნდა გაგრძნობინოს. ხომ არიან ლამაზი და სულელი ადამიანები. მე მინდა, იყოს ლამაზი და შინაარსიანი.